“Căng thẳng chút thôi mà, có gì đâu mà khám.”
Tôi nghe câu này nhiều lắm. Từ chính chị em ngồi trước mặt tôi, mắt thâm quầng, vai trĩu xuống, mà miệng vẫn cười xòa nói mình ổn. Chị gồng quen rồi. Chị nghĩ đi khám vì mấy chuyện “trong đầu” là làm quá, là yếu đuối, là phiền người ta.
Tôi viết bài này không phải để dọa chị. Tôi viết để chị nhận ra cái lằn ranh ấy sớm hơn một chút. Vì phần lớn căng thẳng rồi sẽ qua. Nhưng có những lúc nó vượt ngưỡng, và lúc đó, chị không nên một mình xoay xở nữa. Để tôi chỉ cho chị thấy lằn ranh nằm ở đâu.
Vì sao mình hay khất “để mai tính”
Tôi hiểu vì sao chị chần chừ. Bởi đúng là phần lớn căng thẳng trong đời mình lành tính thật.
Một tuần dồn dập việc. Một trận cãi vã. Một đêm con ốm. Chị mệt, chị căng, rồi vài hôm sau nghỉ ngơi tử tế, ăn được ngủ được, người lại nhẹ. Lần nào cũng vậy. Nên não chị học được một điều: “căng thẳng à, rồi tự khỏi thôi, khám làm gì.”
Cái bẫy nằm đúng ở chỗ đó. Vì mình quen với việc nó tự lui, nên đến khi nó không lui nữa, mình cũng không nhận ra. Mình vẫn khất. Để mai. Để qua đợt này. Để con thi xong. Cứ thế, cái mốc đáng lẽ phải dừng lại trôi qua lúc nào không hay.
Vấn đề chưa bao giờ là căng thẳng. Vấn đề là mình không biết khi nào nó đã vượt ngưỡng. Nên dưới đây, tôi cho chị năm cái mốc cụ thể. Để chị có cái mà soi.
5 lằn ranh để chị tự soi
Chị đọc chậm thôi. Soi mình vào từng cái một.
Lằn ranh 1 — Mất ngủ kéo dài hơn 3–4 tuần dù đã chỉnh lối sống.
Mất ngủ đôi ba đêm thì ai chẳng từng. Nhưng nếu chị đã bớt cà phê chiều, đã ăn tối nhẹ, đã cố đi ngủ sớm, đã làm đủ thứ rồi mà giấc ngủ vẫn trốn chị suốt hơn ba bốn tuần — thì đó là lúc nên đặt lịch khám. Mất ngủ dài không phải chuyện vặt. Nó bào mòn chị từ từ, làm mọi thứ khác nặng thêm. Đừng gồng nữa. Một buổi khám có khi gỡ được cái nút mà chị loay hoay mãi.
Lằn ranh 2 — Buồn dai dẳng, mất hứng thú với mọi thứ, có ý nghĩ tiêu cực.
Đây là phần tôi mong chị đọc kỹ nhất. Nếu chị thấy lòng cứ trĩu xuống ngày này qua ngày khác không rõ vì đâu; nếu những việc trước kia chị thích giờ cũng thành nhạt; nếu có những ý nghĩ tiêu cực len vào đầu — thì chị ơi, xin hãy tìm hỗ trợ tâm lý sớm. Đừng đợi.
Tôi hay nói với chị em thế này: cái chân đau thì mình băng bó, có ai chê cười đâu. Tâm trí cũng vậy thôi. Nó đau thì nó cần được chăm. Tìm đến chuyên gia lúc này không phải vì chị “có vấn đề”, mà vì chị đủ thương mình để không để vết thương âm ỉ thêm.
Lằn ranh 3 — Hồi hộp đánh trống ngực, kèm sụt cân và tay run.
Để ý chỗ này giúp tôi: ba dấu hiệu đi cùng nhau. Tim hay hồi hộp đánh trống ngực, người sụt cân dù ăn uống như cũ, và tay hay run. Khi ba thứ này tụ lại một lúc, nó có thể không còn là stress thuần túy nữa, mà là tuyến giáp đang trục trặc. Cái này một xét nghiệm nhỏ là biết. Nên chị đi khám để rõ, đừng tự trấn an “chắc do mình lo nghĩ thôi”.
Lằn ranh 4 — Đau ngực, khó thở, huyết áp tăng cao.
Cái này thì khác hẳn bốn cái còn lại. Nếu chị thấy đau ngực, khó thở, hoặc đo huyết áp thấy vọt cao — chị đi khám ngay, không trì hoãn một phút nào. Đừng nhủ “nằm nghỉ tí là đỡ”. Đừng đợi sáng mai. Nhóm dấu hiệu này cần được nhìn tận nơi càng sớm càng tốt. Ở đây, nhanh chân luôn đúng.
Lằn ranh 5 — Phải dựa vào rượu hoặc thuốc an thần mới ngủ được.
Nếu đến mức tối nào cũng phải có ly rượu, hay viên an thần mua ngoài, mới chợp mắt được — thì giấc ngủ của chị đang phải đi vay. Và cái gì đi vay thì sẽ phải trả, lãi mỗi ngày một nặng. Đây là dấu hiệu lệ thuộc, và nó cần được giúp để gỡ ra.
Tôi nói điều này không phán xét chị một chữ nào. Chị tìm tới rượu, tới thuốc, là vì chị quá mệt, quá muốn được ngủ. Tôi hiểu mà. Chỉ là có cách khác an toàn hơn, và chị xứng đáng được giúp để tìm cách đó.
Năm lằn ranh. Chị không cần nhớ hết. Chỉ cần khi mình chạm vào cái nào, đừng làm ngơ nó.
Gỡ 3 nỗi sợ giữ chị ở lại
Tôi biết. Đọc xong rồi chị vẫn ngần ngừ. Vì có mấy nỗi sợ rất thật đang níu chị lại. Để tôi gỡ từng cái.
“Đi khám là mình yếu đuối.”
Không, chị ạ. Ngược lại là khác. Người yếu là người trốn, là người vờ như không sao rồi gồng cho tới lúc gục. Còn người dám ngồi xuống nói “tôi đang không ổn, tôi cần được giúp” — người đó mới là người mạnh. Đi khám là một hành động can đảm. Là chị đang đứng về phía mình.
“Mình làm quá, làm phiền người ta.”
Bình thường thì sợ làm quá cũng có lý. Nhưng đứng trước năm cái mốc tôi vừa kể, thì làm quá lại chính là làm đúng. Thà đi khám rồi nghe bác sĩ nói “không sao đâu chị, về nghỉ ngơi là ổn” — còn hơn ngồi nhà đoán già đoán non rồi bỏ lỡ. Một buổi khám không lấy đi của chị gì cả. Nó chỉ có thể cho chị thêm sự an lòng.
“Lỡ nghe tin xấu thì sao.”
Tôi hiểu nỗi sợ này nhất. Nhưng chị nghĩ giúp tôi: cái mình không biết không làm nó biến mất, nó chỉ âm thầm lớn lên trong bóng tối. Biết sớm thì phần lớn các chuyện đều có hướng giải quyết. Cái đáng sợ chưa bao giờ là cái tên của vấn đề. Cái đáng sợ là để mặc nó không tên, không người chăm, cho tới khi muộn.
Câu hỏi thường gặp
Stress bao lâu thì nên đi khám?
Khi căng thẳng kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ trên 3–4 tuần dù đã chỉnh lối sống, hoặc kèm buồn dai dẳng, mất hứng thú — chị nên đi khám. Riêng đau ngực, khó thở thì đi ngay, không chờ.
Hồi hộp tim đập nhanh có phải bệnh tim không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Stress cũng gây hồi hộp. Nhưng nếu đi kèm sụt cân, tay run thì nên nghĩ tới tuyến giáp; còn nếu kèm đau ngực, khó thở thì phải khám ngay để loại trừ tim mạch.
Mất ngủ vì stress thì khám ở đâu?
Chị có thể bắt đầu ở bác sĩ nội khoa hoặc chuyên khoa nội tiết để tìm gốc rễ. Nếu mất ngủ đi cùng buồn bã, lo âu kéo dài, bác sĩ sẽ hướng chị thêm tới hỗ trợ tâm lý phù hợp.
Đi khám tâm lý có phải là mình bị nặng không?
Không hề. Khám tâm lý giống như đi khám sức khỏe định kỳ cho tâm trí thôi. Đến sớm, lúc còn nhẹ, mới là khôn ngoan — chứ không phải đợi nặng mới đi.
Đứng về phía mình
Chị chăm chồng, chăm con, chăm cả nhà. Đã bao lâu rồi chị chưa thật sự chăm chính mình?
Khi chị chịu đặt một cái lịch khám, chị không thua ai cả. Chị đang đứng về phía mình. Cơ thể chị đã gánh nhiều năm tháng rồi, nó xứng đáng được lắng nghe cho tử tế.
Nếu chị muốn hiểu sâu hơn những gì đang lặng lẽ diễn ra bên trong cơ thể mình ở giai đoạn này, tôi mời chị đi cùng tôi trong chương trình “Đẹp Từ Gốc” — nơi mình chăm sức khỏe từ cái gốc, một cách bài bản và an lòng. Còn nếu chị muốn tự soi mình trước, tôi có gói tài liệu “7 dấu hiệu hormone đang âm thầm phá giấc ngủ, vóc dáng & nhan sắc tuổi 40” — chị nhắn tôi chữ “GỐC”, tôi gửi chị.
Chị không cần mạnh mẽ một mình đâu. Chưa bao giờ cần.
Về tác giả
BSCK2. Nông Thị Huyền Trang — Bác sĩ Chuyên khoa 2 Nội khoa, hơn 11 năm kinh nghiệm, chuyên sâu nội tiết và cơ xương khớp. Chủ Phòng khám Y Tâm. Vận động viên marathon. Đồng hành cùng phụ nữ trung niên sống khỏe, đẹp và an từ gốc.
Bài viết mang tính chia sẻ kiến thức, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán y khoa trực tiếp. Đặc biệt, nếu chị có dấu hiệu đau ngực hoặc khó thở, xin hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức — đó là tình huống khẩn cấp, không được trì hoãn. — BSCK2. Nông Thị Huyền Trang.
Bài liên quan
- Stress tuổi 40: vì sao chị dễ cáu, dễ tủi hơn xưa
- Stress tàn phá sức khỏe tuổi 40
- Khi căng thẳng biến thành mất ngủ
